Observeren in permacultuur: de basis voor een sterke moestuin
- 20 jan
- 3 minuten om te lezen
Observeren is misschien wel de belangrijkste Ć©n moeilijkste stap voor startende moestuiniers. Toch wordt deze stap vaak overgeslagen. We willen graag beginnen: zaaien, plannen maken, bouwen. Maar binnen permacultuur begint, en naar mijn mening sowieso bij het starten van elke moestuin, alles met kijken.
Binnen permacultuur werken we met drie basisfactoren die samen bepalen of een moestuin gaat floreren:
de omgeving
de (beoogde) plek
jullie zelf
Als een moestuin niet goed werkt, blijkt vrijwel altijd dat niet alle drie deze factoren voldoende zijn geobserveerd. Vaak worden de omgeving en de plek overgeslagen en gaan we direct naar wat wij willen. Dat is begrijpelijk, maar het is niet het ritme van de natuur. Door eerst goed te observeren kan alles veel beter op elkaar aansluiten en daadwerkelijk gaan samenwerken. Planten, dieren en mensen. Zo sluit de moestuin ook (nog) beter aan op wat jij en jullie kunnen, willen en wensen. Dit is volgens mij de kern van een succesvolle moestuin.
Wie net begint met permacultuur, kan dit verder verdiepen in de blog Permacultuur in de moestuin: zo begin je.
Waarom observeren het verschil maakt
Een moestuin aanleggen, groot of klein, is altijd een ingreep in een bestaand stukje natuur. Dat heeft gevolgen. Wanneer je zonder goed vooronderzoek een paar moestuinbakken neerzet of bedden aanlegt, kan het zijn dat groenten niet groeien, dat je last krijgt van ziekten en plagen of dat het simpelweg te veel werk voor je wordt.
Denk aan een moestuinbak op een winderige plek waar zaden nooit opkomen omdat ze al zijn weggewaaid. Of het verstoren van een egelpaadje, waardoor een natuurlijke slakkenbestrijder vertrekt. Of een grote volkstuin terwijl je maar Ć©Ć©n middag per week tijd hebt. In de praktijk zie ik veel mensen na een jaar afhaken, terwijl het probleem niet het moestuinieren zelf is, maar het ontbreken van afstemming.
Door eerst te observeren werk je samen met de natuur in plaats van ertegenin. Dat scheelt energie, tijd en frustratie.
De drie basisfactoren van observeren
De omgeving
De omgeving is alles wat al aanwezig is rondom jouw tuin of moestuin. Denk aan zon, schaduw, wind, water, bomen, bebouwing en dieren. De omgeving bepaalt de randvoorwaarden. Niet alles kan overal, en dat is geen beperking maar waardevolle informatie.
De plek
Daarna kijk je naar de specifieke plek waar je wilt moestuinieren. Waar blijft het lang nat? Waar is het warm? Waar loop je dagelijks langs en waar kom je nauwelijks? Deze observaties vormen later de basis voor een logische indeling van je tuin. Dit sluit direct aan bij het werken met zonering, waarover je meer leest in Zonering in de permacultuur: zo richt je je tuin slim en ontspannen in.
Jullie zelf
Misschien wel de meest vergeten factor. Hoeveel tijd is er echt? Wat past bij jouw of jullie energie, gezin en levensfase? Wil je jaarrond tuinieren of juist rust in de winter? War word je blij van en wat wil je uit de tuin 'halen'? Ontspanning, juist handen uit de mouwen, vooral leren en ontdekken of juist veel oogst? Een moestuin die niet aansluit bij jullie leven, houdt het zelden lang vol. Het inspireert je niet meer, het werk groeit je letterlijk boven het hoofd, je kunt jezelf er niet toe aanzetten naar de tuin te gaan of oogst te verwerken.
Observeren zonder oordeel
Goed observeren betekent je zintuigen aanzetten en je oordeel uitstellen. āDaar staat onkruidā is al een oordeel. Paardenbloemen zijn eetbaar, krachtig en vervullen een functie in de tuin. Ook beperkte tijd of weinig ervaring is geen probleem of iets verkeerds, maar een startpunt. Observeren vraagt om nieuwsgierigheid, geen perfectie of harde eis voor jezelf.
Hieronder een formulier dat je kan helpen om te starten met observeren. In mijn boek Plant een zaadje heb ik ook zoekkaarten voor kinderen gestopt om samen op safari te gaan in de omgeving en de tuin.
Observeren stopt niet na de start
Na een eerste observatie is het waardevol (en naar mijn mening nodig!) om jaarrond te blijven observeren. Wat gebeurt er bij extreme hitte, kou of regen? Wat doen jullie in vakanties? Komt er een baby of ga je met pensioen? Hoe verandert de tuin door de jaren heen? Bomen worden groter, oogsten nemen toe. Zelf houd ik een tuindagboek bij waarin ik observaties, successen en mislukkingen noteer. Zo kan de moestuin steeds beter aansluiten bij de situatie.
Observeren vormt ook de basis van de twaalf ontwerpprincipes van de permacultuur.
Observeren als fundament
Observeren is geen losse stap, maar het fundament onder alles wat volgt. Het zorgt voor overzicht, rust en realistische keuzes. Een moestuin die vanuit observatie wordt ontworpen, is beter vol te houden en groeit mee met jullie leven.
Wie dit proces stap voor stap wil leren toepassen, kan zich verdiepen in mijn online cursussen zoals Moestuinieren met permacultuur en het jaarprogramma De twaalf ontwerpprincipes in twaalf maanden, waarin observeren, ontwerpen en praktisch moestuinieren op een natuurlijke manier samenkomen.
Opmerkingen