Een bomengilde aanleggen in de moestuin, zo doe je dat!

Een bomengilde aanleggen: samenwerken met de natuur

Bomen groeien in de natuur nooit alleen. Wie goed kijkt, ziet dat er altijd van alles omheen leeft zoals bodembedekkers, kruiden, struiken en bloemen. Een gelaagd geheel waarin iedere plant zijn eigen rol heeft. De één zorgt voor schaduw. De ander trekt bestuivers aan. Weer een ander voedt de bodem of houdt plagen op afstand. Het is één prachtige polycultuur bij elkaar. Samen vormen ze een soort familie. Een systeem waarin planten elkaar ondersteunen, versterken en in balans houden. Precies dat principe kun je ook toepassen in je eigen tuin. Dat noemen we een bomengilde.

Wie net begint met permacultuur kan dit principe verder ontdekken in de blog Permacultuur in de moestuin: zo begin je, waarin de basis stap voor stap wordt uitgelegd.

Wat is een bomengilde?

Een bomengilde is een natuurlijk samenwerkingsverband van planten, met één boom als middelpunt. Vaak is dat een fruit- of notenboom. Daaromheen plant je soorten die de boom ondersteunen en de bodem verbeteren.

In plaats van losse planten die allemaal iets “nodig hebben”, creëer je een systeem dat zichzelf voedt. Dat merk je in alles:meer biodiversiteit,een gezondere boom, minder werk, en vaak ook meer oogst.

In mijn eigen tuin zag ik dit heel concreet gebeuren. Mijn appelboompje stond jarenlang in een pot in de stad. Elk jaar gaf ze misschien vijf appels. Na de verhuizing plantte ik haar in een bomengilde. Twee jaar later hingen er dertig appels aan. Het jaar daarna veertig.

Voor mij voelde dat als een bevestiging van iets wat je eigenlijk al weet: samenwerking zorgt voor groei en overvloed.

De verschillende lagen van een bomengilde

Een bomengilde bestaat uit meerdere lagen. Net als in een natuurlijk bos, waar iedere hoogte benut wordt.

De boom

De basis is de boom zelf.Dat kan een laagstam, halfstam of hoogstam zijn, afhankelijk van je ruimte en wensen.

In een kleinere tuin kun je denken aan appel, peer of bijvoorbeeld moerbei. Heb je meer ruimte, dan passen grotere fruit- of notenbomen ook mooi in het geheel.

De struiklaag

Onder en rondom de boom kun je struiken planten zoals bessen.Denk aan zwarte bes, aalbes, kruisbes of honingbes.

Wil je meer variatie, dan kun je ook kiezen voor rozenbottel, duindoorn of cranberry. Deze laag zorgt niet alleen voor extra oogst, maar ook voor beschutting en biodiversiteit.

De kruidlaag

De kruidlaag brengt geur, leven en bescherming in je gilde.Planten zoals salie, citroenmelisse, vaste venkel, rozemarijn en daslook doen het hier goed.

Veel kruiden helpen bij het weren van plagen of trekken juist nuttige insecten aan.

De bodembedekkers

De onderste laag bestaat uit planten die de bodem bedekken.Denk aan aardbeien, tijm of oregano.

Ze beschermen de grond tegen uitdroging, houden onkruid tegen en zorgen voor een levendige bodem.

De stille helpers in het systeem

Wat een bomengilde zo bijzonder maakt, zijn de functies van de planten. Niet alleen wat ze zijn, maar vooral wat ze doen.

Stikstofbinders

Planten zoals klaver en lupine kunnen stikstof uit de lucht vastleggen en beschikbaar maken in de bodem. Daarmee voeden ze de boom op een natuurlijke manier.

Bodemverbeteraars

Smeerwortel is hier een mooi voorbeeld van. Met haar diepe wortels haalt ze voedingsstoffen omhoog uit de bodem. De bladeren kun je gebruiken als mulch (zie blog over mulchen * chop and drop) waardoor de grond steeds rijker wordt.

Ook paardenbloemen spelen hierin een rol. Met hun diepe penwortels halen ze voeding uit de bodem, trekken bestuivers aan en hun bladeren en bloemen kun je eten en bereiden als sla of pesto. Wat vaak als “onkruid” wordt gezien, blijkt juist een waardevolle helper.

Aantrekkers van bestuivers

Bloemen zoals lavendel, duizendblad en zonnehoed trekken bijen en andere bestuivers aan. Mijn favoriete vaste plant is Roomse kervel

Natuurlijke plaagbestrijding

Sommige planten helpen om schadelijke insecten te verwarren of op afstand te houden. Zo ontstaat er meer balans, zonder dat je hoeft in te grijpen.

Klein beginnen mag ook

Een bomengilde hoeft niet groot te zijn. Zelfs bij een terrasboompje in een pot kun je al beginnen.

Voeg bijvoorbeeld bodembedekkers en kruiden toe rondom een terrasboompje. Zo breng je al een stukje samenwerking en leven in een kleine ruimte.

Observeren blijft de basis

Net als bij alles binnen permacultuur begint ook een bomengilde met goed kijken. Wat groeit er al? Hoe valt het licht? Waar blijft water staan?

Dit sluit mooi aan bij het principe van observeren, waar ik eerder over schreef in Observeren in de permacultuur, de basis van moestuinieren. Door eerst te kijken, kun je een gilde creëren dat echt past bij jouw plek.

Een tuin die voor je gaat werken

Een bomengilde is geen trucje of vaste formule. Het is een manier van denken.

Door planten samen te laten werken, ontstaat er een systeem dat steeds sterker wordt. De bodem verbetert, de boom groeit gezonder en jij hoeft steeds minder bij te sturen.

Wie hier verder in wil groeien, kan zich verdiepen in mijn boek Plant een zaadje of mijn online cursussen zoals Moestuinieren met permacultuur. Daarin neem ik je stap voor stap mee in het ontwerpen van een tuin die niet alleen productief is, maar ook echt past bij jouw leven.